Het concept achter groupware bestaat al zo'n tien jaar langer dan de eerste commerciële pc. Exchange is dan ook niet het eerste of enige systeem dat mail, agenda’s en gezamenlijke adreslijsten verzorgt; de combinatie van Domino en Notes heeft een veel langere geschiedenis.

Al in 1973 kwam het Computer-based Education Research Laboratory (CERL) van de universiteit van Illenois met PLATO Notes. De enige functie van dat programma was een bug report voorzien van een gebruikers-ID en een datum, waardoor het rapport niet door andere users kon worden gewijzigd of verwijderd.

Meer functionaliteit

In 1976 kwam de opvolger, PLATO Group Notes, waarmee de functionaliteit drastisch werd uitgebreid. Nu konden bijvoorbeeld allerlei aantekeningen worden gearchiveerd. Bovendien bood het single- maar vooral multiplayer-games aan, waaronder het legendarische Spacewar! van de MIT. PLATO Group Notes bleef populair tot in de jaren tachtig, maar na de introductie van de pc van IBM en MS-DOS begon de mainframe-structuur van het programma toch drastisch te verouderen.

In 1984 richtte Ray Ozzie, die samen met twee anderen het eerste PLATO systeem had geschreven, het bedrijf Iris Associates op. In opdracht van Lotus ontwikkelde ze vervolgens Lotus Notes. Met de eerste versie kon je online discussies voeren, e-mailen, telefoonlijsten delen en je had toegang tot document-databases. Een probleem was wel dat de netwerken in die tijd erg langzaam waren, waardoor Notes meer weg had van een PIM, waarmee je ook het een en ander kon delen. Toen de netwerken eenmaal beter werden, begon men bij Iris al over groupware te spreken, een term die later zowat synoniem werd met Lotus Notes. Ozzie heeft hier in ieder geval een goede naam mee opgebouwd, en tegenwoordig is hij de softwarebaas bij Microsoft.

Ontwikkeling van Lotus Notes

De ontwikkeling van Notes duurde erg lang, zeker naar huidige maatstaven. In augustus 1986 was het programma compleet, maar de release van Notes 1.0 liet nog tot 1989 op zich wachten. De pre-release demo zorgde al wel voor de nodige populariteit.

In eerste instantie was Notes ontworpen voor het mkb, maar al snel bleken ook grote bedrijven toe te happen. Daarom werd bij versie 2.0 meer aandacht besteed aan de schaalbaarheid. Bij Iris realiseerden ze zich dat ze eigenlijk 10.000 gebruikers moesten gaan ondersteunen, en bij de releases die volgden bleef de focus hierop liggen.

Met 3.0 konden al 200 gebruikers tegelijkertijd op dezelfde server werken. Vanaf release 4.0, in 1986, werd ook aandacht besteed aan integratie met internet. Die versie had een prachtige nieuwe feature, die de Server Web Navigator werd genoemd, waarmee gebruikers webpagina’s kunnen bekijken. Met de Notes client kon je bovendien zelf webpagina’s maken en publiceren.

Exchange

Iris was ondertussen overgenomen door Notes. In 1995 werd Notes op zijn beurt ingelijfd door IBM, waardoor de armslag van Lotus behoorlijk werd vergroot. In 1996 werd de Notes Server omgedoopt tot Domino. Dat gebeurde dus precies rond het tijdstip dat de eerste scheuren in de dominantie van Domino en Notes zichtbaar werden: Dat jaar kwam de eerste versie uit van Exchange van Microsoft.

De geschiedenis van Exchange begint in juni 1996, met de lancering van Exchange Server 4.0. Dat releasecijfer kreeg het pakket mee omdat Exchange werd voorgesteld als een upgrade voor Microsoft Mail 3.0. Toch was Exchange een heel nieuw serversysteem, waarvan de berichtenuitwisseling is gebaseerd op het X.400-protocol uit 1984. X.400 heeft het uiteindelijk moeten afleggen tegen SMTP.

Exchange heeft Domino verdrongen uit een groot deel van de markt. Notes vind je nu nog vooral bij de echt grote bedrijven, waardoor het nog steeds een grote gebruikersgroep heeft. Het aantal licenties is weer aan het stijgen. Wereldwijd heeft het pakket nu zo’n 145 miljoen gebruikers, tegen 140 miljoen vorig jaar. Volgens IBM hebben ze in de 15 maanden voor 3 september meer dan 12.000 klanten gewonnen, waarvan het merendeel overgestapt is van Exchange.

Overigens zegt ook Microsoft dat ze klanten wint op IBM, maar liefst 10 miljoen in de laatste 2,5 jaar, al lijkt het aantal overstappers wat af te vlakken. Microsoft hoopt meer bedrijven over de streep te trekken met de volgende versie die op stapel staat, Exchange 14.

Open-source en Linux

Lotus/Domino en Exchange zijn niet de enige spelers in het veld. Ook Novell heeft het een en ander in de melk te brokkelen met Groupwise. Op dit moment zijn de pakketten die hun wortels hebben in open-source sterk in opkomst, zoals Scalix, Zimbra, en eGroupware. Zarafa, een Nederlands bedrijf, heeft de omgekeerde weg afgelegd. Die oplossing hebben ze zelf ontwikkeld, maar ondertussen is de broncode open-source gemaakt. Deze pakketten draaien vooral op Linux en zijn een stuk goedkoper dan Exchange.

Volgens het bestaande vooroordeel betekent Open-source vaak dat de beheerder zelf de software moet implementeren, en het vervolgens ook nog zelf moet onderhouden. Maar al is dat met Scalix, Zimbra en Zarafa uiteraard mogelijk, een vereiste is het niet. Alle projecten hebben ook een Enterprise-editie waarvoor goede ondersteuning verkrijgbaar is. Ictivity integreert en ondersteunt bijvoorbeeld Zimbra. Voor integratie van Scalix kunnen onder andere Pazion IT en Kratz Business Solutions worden gebeld. Zarafa is zelfs al een internationale onderneming, met kantoren in Delft, Duitsland en Brazilië.

Overigens begeeft ook IBM zich met Notes in het veld van de kleine Linux-servers. In januari vorig jaar heeft het bedrijf Net Integration Technologies overgenomen. Daarmee hebben ze Nitix server in handen gekregen, een op Linux gebaseerde server die zich vrijwel geheel autonoom kan configureren. IBM heeft de server aangevuld met eigen technologie, zoals Domino en Symphony. Op dit moment brengt IBM deze server op de markt als Lotus Foundations Appliance Server.

Komende week

Deze week organiseert IBM in Orlando Lotusphere, waar hun groupware-lijn uiteraard centraal staat. Techworld heeft medewerker Ingmar van der Berg naar Orlando gestuurd, en zal vanuit daar verslag doen over Lotus Domino en Notes. We laten later deze week bijvoorbeeld de gebruikers aan het woord bij monde van SNUG, de Nederlandse Notes gebruikersgroep. Maar terwijl IBM alleen Notes in het zonnetje zet, zal Techworld deze week ook ruime aandacht besteden aan Microsoft Exchange, GoupWise van Novell, Zimbra en Zarafa.

Bron: Techworld