De Windows-gebruikers kwam dus zonder startmenu te zitten, waar ze zo gewend aan waren. Microsoft had niet geluisterd naar bedenkingen van IT-analisten over deze metamorfose. De interface zag er veel te anders uit dan voorheen. En wat is het nut van een voor aanraakschermen geoptimaliseerd startscherm op het overgrote deel van de pc's die helemaal geen aanraakscherm hebben?

En hoe zoekt een gebruiker snel het document of programma waarmee hij of zij wil werken? Volgens Microsoft zou dat slechts een kwestie van gewenning zijn. De gebruiker kon immers de programmanaam toch gewoon intypen.

Geen succes

Het pakte anders uit. Gebruikers lieten Windows 8 massaal links liggen en bestelden nieuwe pc's met Windows 7. Of bestelden die pc helemaal niet. Als de pc wel met Windows 8 werd geleverd, plaatsten de meeste gebruikers er snel een "klassiek" menu op. Microsoft moet dit met lede ogen hebben aangezien want de apps kregen weinig aandacht. De meeste Windows 8-gebruikers zagen ze nooit. Mede daardoor hadden ontwikkelaars ook weinig zin om apps te maken voor Windows 8.

Windows 8.1 beloofde de terugkeer van het Startmenu. Maar de inhoud van het menu bleek beperkt tot een aantal instellingsmogelijkheden. Dat was dus geen succes. Verder introduceerde Microsoft de optie om Windows 8.1 meteen met het bureaublad te laten starten. Daardoor kregen gebruikers de apps vaak helemaal niet meer te zien.

Intussen groeide het aantal mensen dat niet of nauwelijks meer een pc gebruikte, maar vooral tablets en smartphones. En dat waren - meestal - geen Microsoft-producten. De nieuwe Windows-versie moest dus radicaal anders zijn in de beleving van de gebruikers als Microsoft die gebruikers aan haar producten wilde blijven binden. Om te benadrukken hoe nieuw alles zou worden werd het Windows 10 en niet 9. Zoveel mogelijk mensen moesten Windows 10 (preview) proberen en via een speciale feedback app of het Insiders program commentaar geven op de vernieuwingen. Er verschijnen regelmatig nieuwe builds, nu minimaal maandelijks. Maar luistert Microsoft nu echt naar de gebruikers?

Het Startmenu

Met nog maar een paar maanden te gaan tot de verschijningsdatum van de eindversie zal de door mij geteste build 10041 waarschijnlijk niet zo heel veel afwijken van de uiteindelijke versie. Het eerste wat natuurlijk opvalt is het Startmenu. Dat begon in de builds tot 2015 van de Windows 10 preview als het menu zoals we dat sinds Windows Vista kennen, maar als extra met rechts daarvan de tegels van geïnstalleerde apps. Slim. Veel mensen zijn het Vista/Windows 7 menu gewend en eindelijk worden de Windows apps (zoals ze nu heten) voor iedereen zichtbaar. Een app draait nu standaard in een venster in plaats van alleen schermvullend. Dat is een echte verbetering.

De kracht van Windows is nu juist om van alles naast elkaar open te hebben, vaak zelfs op 2 monitoren. Maar deze verbetering van het Startmenu was van korte duur. Vanaf build 9926 uit januari is het Startmenu eigenlijk het door veel gebruikers afgewezen Windows 8 startscherm, maar dan vermomd als menu.

Het startmenu zoals het was en zoals het is

Veel tegels dus, op alfabetische volgorde en (nog) geen mogelijkheden om programma's in mappen in te delen zoals gebruikers in Windows 7 (en eerder) gewend waren. Bij het intypen van een zoekbegrip wordt dit menu als eerste gevuld met Bing-zoekresultaten van het internet. Dat zal veel gebruikers irriteren. In de laatste preview build is dit (nog) niet uit te schakelen - hopelijk in de definitieve Windows 10 versie wel.

Dan nog HoloLens, Task View, Cortana en enkele vernieuwingen. Lees verder op de volgende pagina.

Cortana - de digitale assistent

Het nieuwe onderdeel Cortana (het wordt al gebruikt in Windows 8.1 Phones) is een digitale assistent die werkt op spraakherkenning of geschreven opdrachten met een stylus-pen. Is dit dan waar Windows-gebruikers op gewacht hebben? Cortana kan bijvoorbeeld een afspraak of herinnering vastleggen, conversies uitvoeren (zoals maateenheden) of programma's starten. Spraakherkenning is in Windows 8 weinig beter dan 10 jaar geleden. En Cortana werkt (nog?) niet in het Nederlands.

'Digitale assistenten' van Microsoft zijn in de praktijk sowieso niet erg assisterend. Iedereen die wel eens de zogeheten probleemoplosser heeft gestart als er iets niet werkt in de pc, weet dat het systeem eigenlijk nooit een probleem oplost. Verder heeft Cortana toegang nodig tot zo ongeveer alles op je pc (e-mail, locatie, Onedrive) en probeert op alle manieren de gebruiker "te leren kennen". Dat wordt allemaal op de OneDrive bewaard waar Microsoft toegang toe heeft, voor analyses bijvoorbeeld. Wie hecht aan z'n privacy zal dit niet waarderen.

Task View

Deze optie is heel handig. Alle schermen die open staan worden even naast elkaar verkleind getoond. Minder fraai dan bijvoorbeeld de Aero glass functie in Windows 7 maar eigenlijk veel praktischer om snel een van de open vensters te selecteren.

Spartan - de nieuwe internetbrowser

Microsoft's browser, Internet Explorer, wordt waarschijnlijk min of meer vervangen door Spartan, of in ieder geval aangevuld. Deze browser belooft sneller te zijn, heeft een mogelijkheid om pagina's in een vereenvoudigd leesformaat te presenteren, gebruik Cortana om zoekacties aan te vullen met additionele informatie (zoals een actuele vluchtstatus als vluchten worden opgezocht) en geeft de mogelijkheid om op tablets met een stylus pen aantekeningen te maken. Deze kunnen dan worden opgeslagen in OneNote of worden gedeeld met anderen, wat via de OneDrive zou moeten verlopen.

Een test die ik eerder deed met het delen van een bestaand bestand op de OneDrive met zes gebruikers bleek driemaal niet te lukken. De ontvanger hoort dan een mail te krijgen met een downloadlink. Twee mails kwamen helemaal nergens aan, ook niet in de spambox, en een mail naar een Gmail-account verscheen daar direct in de spambox. Als Spartan dezelfde technologie gaat gebruiken beperkt dit mogelijk de bruikbaarheid van de deelfunctie.

Microsoft HoloLens

Een van de meest in het oog springende vernieuwingen in Windows 10 is de ondersteuning voor een nieuwe technologie: Microsoft HoloLens. Hiermee kunnen door speciale programma's geconstrueerde 3D-objecten worden geprojecteerd in de ruimte waarin de gebruiker zich bevindt. De gebruiker draagt een speciale bril, ziet daardoor het object en kan er met bewegingen en spraak iets mee doen. Bijvoorbeeld: een nieuw model motorfiets wordt geprojecteerd in een ruimte en met handgebaren verandert de gebruiker enkele ontwerpaspecten. Dit is te zien in het promotiefilmpje van Microsoft. Natuurlijk is het nog lang niet productierijp, maar het ziet er zonder meer indrukwekkend uit.

Nog wat vernieuwingen

Er kunnen meerdere bureaubladen worden aangemaakt met ieder hun eigen indelingen.

Handig voor gebruikers van de opdrachtprompt is dat knippen, kopiëren en plakken nu direct in het venster werkt, net als in een Windows-programma. Ook zijn icons opnieuw ontworpen.

Verder zullen apps voor Windows-pc's, tablets, Windows Phone en zelfs X-Box universeler worden (met veel vaker dan nu dezelfde app voor meerdere systemen, aangepast voor de schermgrootte) en vanuit dezelfde Windows Store verkocht worden.

De oude manier

Het belangrijkste nieuws voor de gemiddelde gebruiker is misschien nog wel dat gebruikers van Windows 7 of 8 het eerste jaar na verschijning gratis kunnen updaten (niet voor Enterprise versies). Toch zal Microsoft goed naar de commentaren die via hun feedback-app gegeven zijn moeten kijken om van Windows 10 een succes te maken.

Veel gebruikers zitten minder te wachten op nieuwe mogelijkheden dan op de mogelijkheid om op een eenvoudige manier met nieuwe versies op de oude manier door te kunnen werken. Windows 8 schoot hierin te kort; Windows 10 moet dat echt beter doen.

Dick van Kooten is informatica econoom en directeur/eigenaar van IC2 Innovative Computer Consultancy Linkedin: nl.linkedin.com/in/ic2dick/