Het klinkt logisch een besturingssysteem uit te brengen dat je schoolgaande kinderen beschermt van de grote boze buitenwereld, maar zelfs de meest betrokken ouders zullen zich op een gegeven moment afvragen waarom hun kind geen Chrome kan gebruiken om YouTube video's te streamen naar een Chromecast, of niet kunnen printen op verschillende lokale printers, of hun computer niet kunnen beschermen met iets anders dan Windows Defender.

Dat kan natuurlijk allemaal makkelijk opgelost worden door simpelweg te upgraden naar Windows 10 Pro, maar dat is uiteraard niet de hoofdreden waarom je zo'n laptop/convertible koopt.

Voor wie is het?

Microsoft levert Windows 10 S gratis mee aan scholen en universiteiten en het is niet moeilijk om te zien waarom: Het bedrijf wilt dat de IT-afdeling van de school de bijbehorende Intune for Education beheerondersteuning-software aanschaft in combinatie met een Office 365 for Education-abonnement.

Daarnaast gaat het bedrijf ook achter de Chromebooks van Google aan. De goedkope laptops die draaien op Chrome OS timmeren hard aan de weg in de educatieve branche. De overeenkomsten zijn alomtegenwoordig. Sterker nog, tijdens het schrijven van deze review liet Asus ons weten dat de Chromebook C202 in September nogmaals op de markt komt als de W202NA, een Windows 10 S-versie.

Het is de bedoeling dat studenten Windows 10 S niet los kunnen aanschaffen en op hun eigen machine kunnen installeren, maar dat dit besturingssysteem, net als Chrome OS, standaard voorgeïnstalleerd staat op bijvoorbeeld Microsofts Surface Laptop of enkele 3rd-party goedkope Windows 10-laptops.

Op dit moment is alleen de Surface Laptop beschikbaar. De goedkopere Windows 10 S-laptops komen past in september uit. Hierdoor mist Microsoft het begin van het nieuwe schooljaar.

In deze review kijken wij niet naar hoe werkbaar Windows 10 S is en of het een betere keuze is voor schoolomgevingen dan Chrome OS. Wij kijken naar dit apparaat vanuit het perspectief van de gebruiker. Hoe verhoudt deze versie van Windows zich tot de andere versies?

We hebben een, door Microsoft geleverde, Surface Laptop getest waar standaard Windows 10 S op staat. We hebben daarnaast een publiekelijk beschikbare Surface herstel-image gedownload voor het geval het mis ging. Als je deze wilt gebruiken heb je een 16GB grote USB-stick nodig. Het kostte ons ongeveer een uur om de image te downloaden en te installeren.

Microsoft vroeg ons verder nog even duidelijk te melden dat, als je deze image gebruikt om van Windows 10 Pro terug te gaan naar Windows 10 S, je alle apps, data en instellingen kwijt bent.

Windows 10

Als je gewend bent aan de omgeving van Windows 10, zal het je al snel opvallen dat Windows 10 S (logischerwijs?) wel heel erg veel lijkt op z'n grote broer. De zogenoemde Out Of Box Experience is identiek, Cortana loopt je door het installatieproces en na installatie word je begroet door dezelfde desktop en praktisch alle functies als Windows Hello, bestandsbeheer, Cortana, Windows Ink en de verschillende ingebouwde Windows apps werken allemaal hetzelfde als hun equivalenten in Windows 10 Home of Pro.


Sterker nog, Microsofts eigen samenvattingsslide laat zien dat Windows 10 S en Windows 10 Pro nagenoeg identiek zijn met slechts twee grote verschillen.

Windows 10 S kan alleen overweg met apps die uit de Windows Store komen en Windows 10 S-systemen kunnen niet worden toegevoegd aan een bedrijfsdomein. Voor de rest kunnen zowel Windows 10 S als 10 Pro overweg met BitLocker, Windows Subsystem for Linux en de HyperV virtual machine manager, al zal je deze opties wel handmatig in moeten schakelen in het configuratiescherm 'Windows-onderdelen in- of uitschakelen'.


Tot zover allemaal mooi en aardig, de problemen beginnen pas als je de standaard-apps zat bent...

Windows 10 S blokkeert, vanwege veiligheidsredenen, het installeren van apps die niet uit de Windows Store komen. Je kan de software wel downloaden, maar zodra je deze probeert te installeren, wordt de helikopterouder in Windows wakker en gooit roet in het eten.

Dat betekent bijvoorbeeld dat je geen games kan downloaden en spelen via de Steam gamingdienst. Als je gebruik wilt maken van Google's Chrome-browser heb je pech, dat kan simpelweg niet. Alleen Edge wordt toegestaan.

Er zullen vast wat apps zijn die je, als Windows-gebruiker al jaren gebruikt, of dat nou voor school is (Photoshop, AutoCAD of MatLab bijvoorbeeld) of voor vrije tijd, het zal simpelweg niet gaan omdat deze applicaties niet geïnstalleerd of gebruikt kunnen worden. Ook simpele ondersteuningsoplossingen als LogMeIn123 (waarvoor je een losse executable moet downloaden) werken niet. Zelfs "eigen" applicaties die standaard worden meegeleverd werken niet allemaal. De Command Shell en Register-editor kunnen niet worden gebruikt.

Mocht je overigens toch zo koppig zijn en proberen Chrome te installeren of te starten, krijg je een speciale foutmelding waarin Microsoft nog even wat extra nadruk legt op diens eigen browser, Edge.

We kunnen het niet vaak genoeg zeggen. Het gebrek aan flexibiliteit is de grootste reden om niet te investeren in een Windows 10 S-notebook tenzij je van plan bent te upgraden naar Windows 10 Pro.

We blijven nog even hangen bij het Edge-verhaal. Dit kan namelijk een groter probleem zijn dan men zich realiseert. Het aantal Edge-extensies mag dan wel langzaam maar zeker toenemen, maar op het moment van schrijven zitten we rond de 48. Begrijp ons niet verkeerd, het zijn prachtige extensies waaronder LastPass en Ghostery, maar Opera, Chrome en Firefox hebben duizenden plug-ins en extensies beschikbaar.

Daarnaast ondersteunen deze browsers het overhevelen/synchroniseren van wachtwoorden, bookmarks/bladwijzers en webforms. Erg handig als je meerdere apparaten gebruikt om op te internetten. Wisselen van platform is op dit moment niet zo makkelijk en dat betekent dat gebruikers hun gedrag moeten aanpassen, iets dat men niet graag doet. Dit kan op de langere termijn behoorlijk wat irritatie opleveren.

Office

De Windows 10 S "private catalog"-feature geeft scholen en universiteiten de mogelijkheid een "store in een store" te maken en apps naar voren te schijven die een bepaalde klas nodig heeft. Het is overigens niet mogelijk een zakelijk Office 365-account te koppelen aan een Windows 10 S-pc. De Surface Laptop werd overigens wel gratis geleverd met een jaarabonnement van Office 365 en de Windows 10 S-versies van de apps.

We begrijpen dat sommige ouders blij zullen zijn met de onmogelijkheid makkelijk (Steam)-spellen te kunnen spelen op de computers omdat dat afleidend werkt, en als een school voornamelijk werkt via het web, zullen deze laptops net zo goed werken als een Chromebook, maar het gemis aan vrijheid om apps te gebruiken die studenten waarschijnlijk nodig hebben, blijft een doorn in het oog. Zeker op hogere scholen en universiteiten.

Op de volgende pagina: Software is niet het enige probleem

3rd party hardware

Helaas zorgen de ingebouwde restricties ook voor de nodige "hardwareproblemen". Toen wij de Surface Laptop verbonden met een van onze alles-in-één-testprinters (van Dell) via USB, werd de printer netjes herkend, maar de drivers werden niet ingeladen. Met andere woorden, we konden niet printen en er werd verder niet uitgelegd waarom niet. Dit komt omdat elke driver of 3rd-party-applicatie, die scripts of uitvoerbare bestanden bevat, automatisch wordt geblokkeerd door Windows 10 S.

Een logische verklaring, misschien, maar niet iets waar de gemiddelde huis- tuin- en keuken-gebruiker een boodschap aan heeft. Die komen erachter dat hun (Windows 10-compatibele) printer niet werkt op de studentenlaptop van hun kroost en bellen met de helpdesk met de vraag waarom de printer het niet doet.

Het is daarom de moeite waard eerst even te scrollen door deze lijst om te kijken welke hardware (niet) compatibel is met Windows 10 S. Zo voorkom je de frustraties die wij hadden. Zoals je wellicht ziet worden een hoop (oudere) printers niet ondersteund.

Eerlijk is eerlijk, het configureren van Google Cloud Print op de Chromebook is ook geen pretje, daarom is Google op dit moment bezig lokaal printen toe te voegen aan het systeem, toch is dat van een andere orde dan moedwillig hardware, die normaal gesproken goed werkt onder Windows 10 te blokkeren in deze versie van Windows.

Beveiliging en snelheid

Zoals je wellicht al eerder hebt gelezen staat de "S" in Windows 10 S voor "Simpliciteit", "Security" en "Snelheid". We hebben het nadeel van deze "simpliciteit" inmiddels al ervaren.

Een van de vele selling points van Windows 10 S is volgens Microsoft de weerstand tegen "bekende" ransomware. Dit besturingssysteem is het nieuwste en veiligste besturingssysteem volgens een blogpost van het bedrijf. ZDNet nam de proef op de som en kwam erachter dat Windows 10 S kon worden geëxploiteerd via een oude workaround: Word-macro's. Wij hebben niet geprobeerd ZDNet's resultaten te reproduceren, maar nemen daardoor Microsoft's claim iets minder serieus.

Iets anders om rekening mee te houden, denk niet dat apps als Avast Virus Download Center, Kaspersky Now of McAfee Central (allemaal apps die naar voren komen als je zoekt op "antivirus") echte antivirus-programma's zijn, dat zijn ze niet. Je kan alleen maar gebruik maken van Windows Defender's ingebouwde firewall en antivirus. Deze software is overigens goed genoeg, maar misschien niet zo veilig als 3rd-party-oplossingen.

Als we kijken naar snelheid zegt Microsoft dat Windows 10 S sneller start en hervat dan Windows 10 Pro. Gek genoeg kwam uit onze test naar voren dat Windows 10 S juist langzamer is dan Windows 10 Pro. Na enkele hertests bleek Windows 10 S iets sneller te te hervatten, maar wel iets sneller te zijn met het koud booten. De verschillen waren echter te verwaarlozen.

Upgrade naar Windows 10 Pro

Upgraden naar Windows 10 Pro is een fluitje van een cent. Je hoeft slechts te klikken op de link onderaan de Windows 10 S-popups die verschijnen als je een .exe-bestand probeert uit te voeren of door simpelweg Windows 10 S Pro in de zoekbalk van de Windows Store te typen. Als je vervolgens op de installeer-knop drukt, wordt het project direct gestart, je hoeft dus niet nog ergens los een besturingssysteem te downloaden. Het upgraden lukte zelfs zonder verbonden te zijn met het internet.

Windows raadt aan al je bestanden op te slaan en af te sluiten voordat je het proces begint.

Toen wij het installatieproces startte, liet Windows weten voorbereidingen te treffen, het systeem startte vervolgens opnieuw op, deed nog wat laatste handelingen en het systeem was een volwaardige versie van Windows 10. Het gehele proces duurde ongeveer negen minuten.

Het switchen van Windows 10 S naar Windows 10 Pro is in normale omstandigheden een onomkeerbaar proces. Mocht je echt graag terug willen naar Windows 10 S, kan je altijd nog de herstel-image installeren. Dit verwijdert echter wel alle data die al eerder op de computer stond.

Het upgraden naar Windows 10 Pro is tot het einde van dit jaar nog gratis op de Surface laptop en kost daarna 49 dollar. Het is niet bekend of (en hoeveel) Microsoft vraagt voor het Upgraden naar de Pro-versie op de goedkopere Windows 10 S hardware voor basisscholen.

Conclusie

Het is moeilijk een scenario te bedenken waarin een gebruiker Windows 10 S graag zou willen hebben. Een basisschoolstudent die op een school zit waar men alles via het web doet en waar het niet uitmaakt welke browser er wordt gebruikt? Bezorgde ouders die proberen hun kind aan een systeem te helpen dat zo min mogelijk afleiding veroorzaakt (door het installeren van games zoveel mogelijk te blokkeren)?

Een deel van al deze wensen en eisen komt voort uit het opleggen van restricties op softwaregebied. Het is nog maar de vraag hoe Microsoft denkt dat Windows 10 S door de jaren heen op basisscholen wordt gebruikt tot aan de middelbare school (waar software-eisen veranderen).

De kans bestaat dat universiteiten studenten laat upgraden naar Windows 10 Pro. Microsoft moet dan hopen dat school-administrators bereid zijn te wachten tot de goedkopere Windows 10 S hardware eindelijk uitrolt en lesplannen zo aanpast dat deze ook werken op de Windows-machines (en misschien niet langer meer op de Chrome OS-apparaten). Voor dit schooljaar is het wellicht te laat voor Microsoft, misschien dat ze aan het begin van het schooljaar van 2018 een kans maken.

Scholen en leraren zijn altijd op zoek naar betaalbare, leuke manieren om hun lesstof over te brengen naar leerlingen. Computers (of dat nou Windows, Macs of Chromebooks zijn) helpen daar flink bij. Functies als Windows Ink geven de scholieren enkele handige mogelijkheden die Chromebooks niet hebben. Geef kinderen genoeg leuks te doen en ze zullen vrolijk ronddartelen in de walled garden van de Windows Store.


Toch ben ik een beetje sceptisch over Microsoft's Back to School-campagne, vooral als ik als tweede app in de store Spotify zie staan en Netflix als vierde. Ik denk niet dat Microsoft gefaald heeft met Windows 10 S, maar dat het bedrijf stukken beter kan.

Lees ook: Waarom Windows 10 S geschikt is voor jouw bedrijf